hydrogen for the masses, starting where? Limburg

Projectvoorstel 'Waterstof in Limburg' = visie, leiderschap en daadkracht in een transitie naar een duurzamer samenleving= 1 begrippenlijst 2 samenvatting 3 actors 4 probleemstelling oplossingsrichting 5 macroniveau oplossingsrichting 6 meso - oplossingsrichting 7 micro - oplossingsrichting 8 conclusie 9 geraadpleegde literatuur 1 begrippenlijst afwentelingmechanisme : als feitelijke stromen niet worden doorberekenend duurzame ontwikkeling : (i) tav tijd: intergenerationeel (25-50 jr), (ii) tav schaal: beslaat micro- en macro, (iii) tav domein: economisch (profit), ecologisch (planet), sociaal-cultureel (people) dynamisch evenwicht : evenwicht met sterke veranderingen, die alleen bij nauwkeurige waarneming zichtbaar -te maken- zijn maatschappelijke systemen : economische-, politiek-bestuurlijke-, innovatiesysteem marktfouten : niet adequaat werkende markt, indien markt onvoldoende investeert in innovatie / R&D stromen : veranderingen in voorraden. Deze veranderen snel (itt voorraden zelf) sturingsvacuüm : periode waarin politieke besluitvorming ineffectief (want incrementeel) is tav systeemfouten en een transitieregime nog niet leidend is systeemcrisis : opstapeling van weeffouten systeemfouten : weeffouten in het maatschappelijke systeem systeeminnovatie : organisatieoverstijgende vernieuwingen: (i) harde innovaties (dingen)+(ii) zachte - (principes, regels) tipping point : wanneer een fenomeen een sociale epidemie wordt transdisciplinair : meerdere disciplines + inbreng van derden transitie : structurele maatschappelijke verandering agv op elkaar inwerkende & elkaar versterkende ontwikkelingen mbt economie, cultuur, technologie, instituties, natuur & milieu transitiemanagement praktijk : (i) werk aan vertrouwen, (ii); begin alvast met welwillenden; draagvlak komt later, (iii) neem de tijd voor het transitieproces & let op timing, (iv) zorg voor commitment, (v) sluit transitie-accoord, (vi) werk met individuen (ipv instituten of organisaties), (vi) zorg voor goede basisfinanciering (vii) scoren is belangrijk, (viii) koester het proces, (ix) frappez toujours, (x) institutionaliseer niet, (xi) houdt de waan vd dag buiten, (xii) proces // inhoud, (xiii) ontwikkel gezamenlijke taal, (xiv) ontzenuw onmacht-denken, (xv) documenteer, (xvi) ontwikkel nieuwe beoordelingskaders, (xvii) hoofd, hart en handen transitiemanagement theorie : (i) multi actor, -level, -domein, (ii) lange termijn visie koppelen aan korte, (iii) innovatie koppelen aan optimalisatie, (iv) al doende leren, al lerende doen voorraden : economische, ecologische, sociaal culturele bronnen waaruit een samenleving put. Deze veranderen langzaam (itt stromen) weeffout : hardnekkig probleem dat domein neigt te ontbinden 2 samenvatting Bedreigingen: in alle onderzochte gremia, bestuurlijke lagen en publicaties blijkt een sterke wens aanwezig om een klaarblijkelijke patstelling ten aanzien van onduurzaamheid te doorbreken. Men wil wel, maar ervaart deze problematiek als te complex om effectief aan te vatten. Pogingen worden weliswaar ondernomen, maar bij navraag bestaat weinig vertrouwen in het werkelijk verduurzamend effect ervan. Gesproken zou kunnen worden van een systeemfout. Deze fout wordt indringender naarmate de effecten van die systeemfout worden onderzocht. Zo’n onderzoek lijkt tot de weeffout te behoren: een poging de weeffout helder te krijgen en te verhelpen stuit op de weeffout zelf Kansen: in Limburg kan in juli majeur gescoord worden tav duurzame ontwikkeling. Daarmee herstelt de regio een systeemfout door zichzelf te verduurzamen (in het economische, ecologisch en sociaal-cultureel domein). En zet daarmee de toon voor andere regio’s (NL, EU en verder). Dit kan leiders in spé motiveren hun visie hierop te enten en leiderschap en -faciliterende- daadkracht te tonen. Hieronder volgt een beknopte uiteenzetting: 3 actors - civil society: mn scholen (bv milieuzorgopschool.be, lhump.nl) - openbaar bestuur: gemeente, provincie, rijk, Europese gemeenschappen - academia: ICIS, Maastricht Graduate School of Governance, U Gent-mobiliteitslab - NGO’s: Klaor Loch, Unesco - bedrijfsleven 4 probleemstelling - - oplossingsrichting In toenemende mate wordt duidelijk dat we leven in een complexe wereld. Bewust worden van complexiteit veroorzaakt vaak pogingen deze te reduceren. Ten aanzien van onze maatschappelijke systemen zijn hierdoor weeffouten ontstaan. Deze weeffouten bestaan in een dynamisch evenwicht (onduurzaamheid: opwarming vd aarde, peak oil, te grote ecologische belasting, afwentelingmechanismen, conflicten, een sturingsvacuüm) en het niet kunnen / willen zien hiervan. Hierin worden plotselinge grote veranderingen waarschijnlijker, met serieuze bedreigingen voor de mens. Gesproken kan worden van een systeemcrisis. Oplossingen liggen altijd een niveau boven het niveau waar het probleem ontstaan is. Uiteindelijk zal een bewustzijnsontwikkeling dienen plaats te vinden, waarin wij ons verenigd weten in ons lijden als mensheid en ons schaarste-denken transformeren. Wat neerkomt op maatschappelijke innovatie. Er zijn reeds op transitie gerichte initiatieven, maar die lijden onder de weeffouten die zij beogen te overkomen. Een transdisciplinaire aanpak is vereist, alsmede leiderschap. Hoe langer gewacht wordt, hoe hoger de risico’s en de kosten. Hoe meer proactief wordt gehandeld, hoe meer de stromen in positieve zin kunnen worden bijgesteld, met als gevolg: versterking van de kennisintensieve werkgelegenheid, zeggenschap in andere domeinen, waaronder een aantrekkelijk model vormen voor andere regio’s in hun ontwikkeling. In het sociaal-culturele domein zal dit een spirituele renaissance faciliteren 5 macroniveau - - oplossingsrichting Mondiaal zijn er machtsblokken, mn langs economische lijnen: China, India, de VS, Europa. De energievoorziening bij allen is grotendeels gebaseerd op fossiele brandstoffen. Tussen nu en 20 jaar zullen de makkelijk winbare bronnen moeilijker winbaar worden en de prijzen sterk stijgen. Nu al is de vraag groter dan het aanbod. De kansen dat leveranciers van fossiele brandstoffen beperkingen in kwaliteit van leven veroorzaken bij de afnemers, nemen hiermee toe. De afhankelijkheid van import voor de EU hiervoor zal van 50% nu, naar 70% in 2030 gaan. Gevolgen van het verbranden van fossiele brandstoffen geven een vergrote kans op ongewenste-grote levensbedreigende effecten. De EU neemt mondiaal het voortouw in het terugbrengen van emissies. Naast efficiencyverbeteringen en emissiehandel, kiest zij voor het mondiaal leidend willen zijn met duurzaam geproduceerde waterstof (h2) als energiedrager. Daartoe zal het Joint Technology Initiative eind 2006 worden opgericht. Hoe voorlijk ook, deze initiatieven zijn strikt ontoereikend; een systeembreuk, gevolgd door een systeemovergang, is vereist. Een poging op dit niveau is de introductie door de EC van het concept ‘Lighthouse’. Dit is een voorbeeldproject ter grootte van een stad, of regio en bij voorkeur grensoverschrijdend. Hier kan geëxperimenteerd worden met het op grote schaal toepassen van h2. Door nauwkeurige monitoring komen juridische, sociaal-economische en technische gegevens beschikbaar, die gebruikt kunnen worden om volgende soortgelijke projecten te faciliteren. Hoewel de EU in 2020 2x zoveel energie zal gebruiken als nu, zal haar aandeel in de mondiale schadelijke uitstoot afnemen tot 15%. Dit illustreert het belang van het vormen van een rolmodel voor verduurzaming buiten de geografische grenzen. Ook in termen van vermeden kosten is het geroepen ons te bezinnen: herverzekeraars hebben de laatste 20 jaar 2x zo veel uitgekeerd en wijten dat voor een groot deel aan veranderde klimatologische omstandigheden. Er wordt door hen gepleit voor het versterken van de weerbaarheid van onze samenleving 6 mesoniveau - - oplossingsrichting De Europese industrie staat onder toenemende druk om schadelijke uitstoot te beperken. Binnenkort komt er een verplichting voor alle overheden binnen de EU om 25% van hun wagenpark aan de EEV-norm te laten voldoen. Mede onder invloed van het voorzorgsbeginsel, stelt de EU dat alle beperkende maatregelen inzake emissiereductie ter zijde gesteld dienen te worden. Nationaal bestaat de ambitie om in 2010 9% vd elektriciteit duurzaam op te wekken, in 2020 10% van het energiegebruik (electriciteit en brandstoffen) uit duurzame bronnen te laten komen, in 2050 15% minder schadelijke uitstoot te hebben als in 2002. Staatssecretaris van Geel wil dat de overheden het goede voorbeeld geven en vóór 2010 minstens 50% duurzaam inkopen. Een marktfout is dat investeringen hiertoe in strikt onvoldoende mate plaatsvinden. Er zijn enkele initiatieven vanuit het bedrijfsleven, maar om significante vooruitgang te boeken, dient er sprake te zijn van business cases. Hier dient de overheid in te grijpen. Er zijn allerlei studies, initiatieven en subsidies vanuit de bestuurlijke lagen (koplopersloket, groenregeling, Lissabonagenda-milieuparagraaf, eia, ukr, eos, mep, msk, vamil, EU-subsidies, enz), maar die blijken ontoereikend om de formeel erkende urgentie te vertalen in een adequate Deltawerken-formaat mobilisering van middelen: een transitie. Wat nodig is, is leading by example; een voorbeeld neerzetten van ‘clean clever competitive’. Dit zou een tipping point kunnen vormen: business cases genereren, de formeel beleden sense of urgency zichtbaar en aanstekelijk maken, zodat alle gremia in beweging komen. Mn ook bij teruglopende inwoneraantallen is deze koers de enige die het verzorgingsniveau op peil kan houden. Niets minder is nodig èn haalbaar, overdraagbaar, uitvoerbaar, continuïteit bevorderend, co financiering faciliterend, mondiaal respect en zo moreel leiderschap voortbrengend. Hooggeschoolde werkgelegenheid is een logisch gevolg, waaronder een of meerdere centres of excellence. Dat sluit goed aan bij de ambitie van de ‘technologische topregio’ en de wensen van de EU om via bilaterale akkoorden via de UNFCCC met derde landen tot emissiereducties te komen. Ook de € 1.2 triljoen, nodig voor de 700 GW aan EU-energieopwekking in 2030, kan zo richting duurzaamheid besteed worden 7 microniveau - - oplossingsrichting (i) in Limburg wordt in juli 2006 met de partners onderhandelt over de OVaanbesteding voor de provincie. De gebruikelijke korte termijn financieeleconomische cijfers zullen de agenda neigen te domineren. Dit moment is dè gelegenheid om bij de partners een ander perspectief te ontlokken en een tipping point mogelijk te maken (ii) verwachting is dat brandstofcellen beschikbaar zullen zijn tegen marktrijpe prijzen over 5 jaar. Moderne verbrandingsmotoren zijn nu reeds veel schoner en concurrerend geschikt te maken voor een variabel / ad hoc te optimaliseren aardgash2 mengsel ('Hydrothane'). Sinds 12 jaar wordt deze technologie getest en geoptimaliseerd. 2 Maal zo goed als de Euro 5 norm is nu reeds mogelijk. Een grote mean time between failures kan gegarandeerd worden (iii) als bij de aanbesteding afgesproken zou worden om het bestand aan bussen deelsgewijs te vervangen, kan gebruik worden gemaakt van voortschrijdend inzicht en laatste stand van de techniek. Zo kan Limburg / de regio leidend blijven tav de migratie naar duurzamer transport (iv) stel de partners daartoe in staat via pull (garanties inzake economische haalbaarheid en early adapter voordelen) en push (concurrentiepositie bij andere / volgende aanbestedingen) hun mogelijkheden voor duurzaamheid te maximaliseren (v) nodig bij deze onderhandelingen uit, naast vervoerder & provincie: EZenergietransitie, bus- en motorfabrikanten, aardgas-, h2-, vulstationleverancier, ECJTI- Implementation Panel, ICIS, DSM, EHA, U Aachen, U Gent, Unesco, andere near-market h2-transitie actors (gemeenten Haarlem, Den Haag, R’dam, Tilburg, Arnhem), fleetowners, leasemaatschappijen, andere -voorlijke- OV-aanbesteders, institutionele beleggers en Saatchi & Saatchi. Dit zijn partners die de dimensies van de OV-aanbesteding vertegenwoordigen. Zij vormen de partners in het project team / de transitiearena (vi) interesseer institutionele beleggers over deelname in dit Lighthouse (vii) maak stakeholders probleem- en vooral kanseigenaren (viii) stel projecttrekker aan die tipping point blijft zoeken, cq vaart erin houdt; een transitiemanager (ix) betrek RIVM, brandweer, ECN, TNO in vroeg stadium voor fysieke risicoanalyses (x) breidt het h2-pijpleidingnetwerk uit van Geleen naar andere vulstations voor het OV, zodat geen extra kosten voor tanken ontstaan (xi) let bij deze uitbreiding op de meerwaarde voor de transitie naar waterstof voor alle vervoer in en door Limburg (en Duitsland en Belgie) (xii) onderhandel met fleetowners, leasemaatschappijen, automobielfabrikanten over gebruik van aardgas-h2 en vervang geschikte / business case opleverende groepen auto’s. Anticipeer / wees leidend tav infasering brandstofceltoepassingen (xiii) benut marketingmogelijkheden vd plannen om verduurzaming mainstream te maken (xiv) zorg dat via een mediacampagne duidelijk wordt dat onduurzaam verkregen h2 voor het OV in Limburg zsm wordt uitgefaseerd & vervangen door duurzaam opgewekte. Zichtbare visie, leiderschap en daadkracht maken openbaar bestuur zo in brede kringen geloofwaardig, mn tav haar besef van de urgentie van duurzaamheid (xv) zorg dat pieken van near-shore windparken voor de Nederlandse en Belgische kust omgezet worden in h2 en in bestaande en uit te breiden h2- pijpleidingnetwerk wordt gepompt. Idem voor andere windparken in de buurt van de h2-pijppeiding (xvi) zorg dat meer duurzaam opgewekte h2 beschikbaar komt. Maak Nederland daartoe leidend in onderzoek, expertise en massaproductie van drijvende windmolens. Deze besparen sterk op funderingskosten en kunnen massaal in diepe / internationale wateren worden geïnstalleerd. Start met (i) samenwerken met Hydro (N), die het concept aan het ontwikkelen is, (ii) onderzoek naar massafabricage en installatie ervan, (iii) gebruik van pieken voor h2-productie (xvii) idem met TREC (parabolische spiegels in N-Afrika waar elektriciteit wordt gemaakt, alsmede h2 (met als restproduct veel drinkwater)) - idem met hybride voertuigen, met modulair uitwisselbare verbrandingsmotor (zodat deze bij voortschrijdend inzicht vervangen kan worden en de overige infrastructuur in tact blijft) (xvii) zorg dat relevante EU-organen, onderzoeksinstituten (KSI, DRIFT, ICIS, MERIT, We@sea, Competentiecentrum transities) en bedrijven betrokken zijn bij de plannen, zodat de kosten gedragen, aspecten van de implementatie van de plannen onderzocht, gedocumenteerd, gerapporteerd, elders gebruikt kunnen worden (xix) zorg dat aansluiting bestaat met Unesco-programma ‘Leren voor duurzame ontwikkeling’, het PAS-programma van de provincie Limburg, Innovatieprogramma Luchtkwaliteit (RWS), HFP Implementation Panel-Transportation (EC) en Bsik > We@sea, KSI, Transumo (EZ) (xx) organiseer werkbezoeken aan near-market h2-transitie actors (2 maart R’dam, 16 maart U Gent, eind maart SenterNovem-energietransitie) (xxi) zorg voor synchronisatie met de EHEC-conferentie in Maastricht, oktober 2007. Hierdoor kan de regio haar transitie-voorbeeldwerking mondiaal op de kaart zetten (xxii) evalueer de gegevens regelmatig en stel plannen bij: vast in (duurzaamheids) visie, flexibel in middelen daartoe 8 conclusie we (onderzoekcentra, openbaar bestuur, bedrijfsleven) kunnen en dus moeten we 9 geraadpleegde literatuur Altran – Gem Den Haag 2005 ‘NaturalHy productie met locale duurzame bronnen’ Beck 2004 ‘Regime change’ BMU 2005 ‘Trans Mideteranean interconnection for concentrating solar power_preliminary results’ ECN 2005 'Modelling the transition towards a hydrogen economy' Europese Commissie 2002 ‘Energy_let us overcome our dependency’ Europese Commissie 2003 ‘Hydrogen and fuel cells_a vision of our future’ Europese Commissie 2005 'Naar de zege in de strijd tegen de wereldwijde klimaatverandering' Europese Commissie 2006 ‘Action on climate change post 2012_ the EU’s contribution to shaping the future global climate change regime’ Europese Commissie 2006 ‘Tijd om onze inspanningen op te voeren' Europees Parlement 2004 ‘European green charter_the manifesto of MEP’s to prepare for the hydrogen economy’ Cohen 2001 ‘States of denial’ Debold 2005 ‘The business of saving the world’ Financieel Dagblad 140202 ‘Herman Wijffels ziet systeemcrisis in gehele samenleving’ Financieel Dagblad 241205 ‘Mens durf te dromen’ Financieel Dagblad 120106 ‘Strengere aanpak van uitstoot broeikasgas’ Financieel Dagblad 300106 ‘Innovatie_pleidooi voor een pragmatische aanpak Europa’ Financieel Dagblad 090206 ‘Rabo zoekt miljarden voor biobrandstof’ Financieel Dagblad 110206 ‘Energieproblemen domineren G8_olieprijs en betrouwbaarheid Russische gasleveranties hoog op de agenda’ Gladwell 2000 ‘The tipping point’ Golder - de Ridder 2003 ‘Mondiale revoluties_verkenning van actuele ontwikkelingen die de wereld veranderen’ Gouldner 1979 ‘The future of intellectuals and the new class’ Hans on Experience 2006 ‘Servant leadership blog’ Hydro 2005 'Floating windmills' Jaworski 1998 ‘Synchronicity: the inner path of leadership’ Joint Technology Initiative 2006 ‘'Report JTI-member status &associate status letters' Kemp-Rotmans 2002 'Managing the transition to sustainable mobiliity' Laszlo 2003 ‘Je kunt de wereld veranderen’ Leers 2005 ‘Thorbeckelezing’ Leewens 2005 ‘On courage’ Loy 2002 ‘A Buddhist history of the West_studies in lack´ Martens 2005 'Duurzaamheid-wetenschap of fictie' Mecc 2005 'Maastricht welcomes EHEC in 2007_bidbook' Metz 2005 ‘Vision and leadership’, ‘De hoge prijs van olie bedreigt onze beschaving’ Ministerie van EZ 2005 ‘'Nationaal hervormingsprogramma Nederland 2005- 2008 in het kader van de Lissabonstrategie' Ministerie van EZ 2005 ‘Nu voor later_energierapport 2005’ Ministerie van EZ 2005 ‘Schone bussen_effectieve innovatie geliberaliseerd OV’ NRC 301005 'Het plafond komt in zicht' Provincie Limburg 2005 ‘PASsie voor Limburg’ Provincie Limburg 2005 ‘Versnellingsnota’ Rifkin 2002 ‘The hydrogen economy’ Rifkin 2004 ‘The European dream’ Rotmans 2003 ‘Transitiemanagement’ Rotmans 2005 ‘Maatschappelijke innovatie_tussen droom en werkelijkheid staat complexiteit’ RTD-magazine 2004 ‘Sustainable energy_the hydrogen fairy’ SenterNovem 2005 ‘Amsterdam Forum’ SenterNovem 2005 'Bsik in beeld_duurzame systeeminnovaties' Steiner 2002 ‘De idee Europa’ Taylor 1989 ‘Sources of the self_the making of the modern id.’ Tideman 2005 ‘Mind over matter_towards a new paradigm for leadership in business and economics’ Trevino 2005 ´Global resilience_adaptive capacity building´ Unesco 2005 ‘UN decade for education for sustainable development’ (2005 – 2014) Verbrugge 2004 ‘Tijd van onbehagen’ Wilber 2001 ‘A theory of everything’ Young 2003 ‘Moral capitalism’