Posted on Mar 2nd, 2006
by
Emil
Projectvoorstel 'Waterstof in Limburg'
= visie, leiderschap en daadkracht in een transitie naar een duurzamer samenleving=
1 begrippenlijst
2 samenvatting
3 actors
4 probleemstelling oplossingsrichting
5 macroniveau oplossingsrichting
6 meso - oplossingsrichting
7 micro - oplossingsrichting
8 conclusie
9 geraadpleegde literatuur
1 begrippenlijst
afwentelingmechanisme : als feitelijke stromen niet worden doorberekenend
duurzame ontwikkeling : (i) tav tijd: intergenerationeel (25-50 jr),
(ii) tav schaal: beslaat micro- en macro,
(iii) tav domein: economisch (profit),
ecologisch (planet), sociaal-cultureel (people)
dynamisch evenwicht : evenwicht met sterke veranderingen, die alleen bij
nauwkeurige waarneming zichtbaar -te maken- zijn
maatschappelijke systemen : economische-, politiek-bestuurlijke-, innovatiesysteem
marktfouten : niet adequaat werkende markt, indien markt
onvoldoende investeert in innovatie / R&D
stromen : veranderingen in voorraden. Deze veranderen
snel (itt voorraden zelf)
sturingsvacuüm : periode waarin politieke besluitvorming ineffectief
(want incrementeel) is tav systeemfouten en een
transitieregime nog niet leidend is
systeemcrisis : opstapeling van weeffouten
systeemfouten : weeffouten in het maatschappelijke systeem
systeeminnovatie : organisatieoverstijgende vernieuwingen: (i) harde
innovaties (dingen)+(ii) zachte - (principes, regels)
tipping point : wanneer een fenomeen een sociale epidemie wordt
transdisciplinair : meerdere disciplines + inbreng van derden
transitie : structurele maatschappelijke verandering agv op
elkaar inwerkende & elkaar versterkende
ontwikkelingen mbt economie, cultuur,
technologie, instituties, natuur & milieu
transitiemanagement praktijk : (i) werk aan vertrouwen, (ii); begin alvast met
welwillenden; draagvlak komt later, (iii) neem de
tijd voor het transitieproces & let op timing, (iv)
zorg voor commitment, (v) sluit transitie-accoord,
(vi) werk met individuen (ipv instituten of
organisaties), (vi) zorg voor goede basisfinanciering
(vii) scoren is belangrijk, (viii) koester het proces,
(ix) frappez toujours, (x) institutionaliseer niet, (xi)
houdt de waan vd dag buiten, (xii) proces // inhoud,
(xiii) ontwikkel gezamenlijke taal, (xiv) ontzenuw
onmacht-denken, (xv) documenteer, (xvi)
ontwikkel nieuwe beoordelingskaders, (xvii) hoofd,
hart en handen
transitiemanagement theorie : (i) multi actor, -level, -domein, (ii) lange termijn
visie koppelen aan korte, (iii) innovatie koppelen
aan optimalisatie, (iv) al doende leren, al lerende
doen
voorraden : economische, ecologische, sociaal culturele
bronnen waaruit een samenleving put. Deze
veranderen langzaam (itt stromen)
weeffout : hardnekkig probleem dat domein neigt te ontbinden
2 samenvatting
Bedreigingen:
in alle onderzochte gremia, bestuurlijke lagen en publicaties blijkt een sterke wens
aanwezig om een klaarblijkelijke patstelling ten aanzien van onduurzaamheid te
doorbreken. Men wil wel, maar ervaart deze problematiek als te complex om effectief
aan te vatten. Pogingen worden weliswaar ondernomen, maar bij navraag bestaat
weinig vertrouwen in het werkelijk verduurzamend effect ervan. Gesproken zou
kunnen worden van een systeemfout. Deze fout wordt indringender naarmate de
effecten van die systeemfout worden onderzocht. Zo’n onderzoek lijkt tot de weeffout
te behoren: een poging de weeffout helder te krijgen en te verhelpen stuit op de
weeffout zelf
Kansen:
in Limburg kan in juli majeur gescoord worden tav duurzame ontwikkeling. Daarmee
herstelt de regio een systeemfout door zichzelf te verduurzamen (in het economische,
ecologisch en sociaal-cultureel domein). En zet daarmee de toon voor andere
regio’s (NL, EU en verder). Dit kan leiders in spé motiveren hun visie hierop te enten
en leiderschap en -faciliterende- daadkracht te tonen. Hieronder volgt een beknopte
uiteenzetting:
3 actors
- civil society: mn scholen (bv milieuzorgopschool.be, lhump.nl)
- openbaar bestuur: gemeente, provincie, rijk, Europese gemeenschappen
- academia: ICIS, Maastricht Graduate School of Governance, U Gent-mobiliteitslab
- NGO’s: Klaor Loch, Unesco
- bedrijfsleven
4 probleemstelling - - oplossingsrichting
In toenemende mate wordt duidelijk dat we leven in een complexe wereld. Bewust
worden van complexiteit veroorzaakt vaak pogingen deze te reduceren. Ten aanzien
van onze maatschappelijke systemen zijn hierdoor weeffouten ontstaan. Deze
weeffouten bestaan in een dynamisch evenwicht (onduurzaamheid: opwarming vd
aarde, peak oil, te grote ecologische belasting, afwentelingmechanismen, conflicten,
een sturingsvacuüm) en het niet kunnen / willen zien hiervan. Hierin worden
plotselinge grote veranderingen waarschijnlijker, met serieuze bedreigingen voor de
mens. Gesproken kan worden van een systeemcrisis.
Oplossingen liggen altijd een niveau boven het niveau waar het probleem ontstaan is.
Uiteindelijk zal een bewustzijnsontwikkeling dienen plaats te vinden, waarin wij ons
verenigd weten in ons lijden als mensheid en ons schaarste-denken transformeren.
Wat neerkomt op maatschappelijke innovatie. Er zijn reeds op transitie gerichte
initiatieven, maar die lijden onder de weeffouten die zij beogen te overkomen. Een
transdisciplinaire aanpak is vereist, alsmede leiderschap. Hoe langer gewacht wordt,
hoe hoger de risico’s en de kosten. Hoe meer proactief wordt gehandeld, hoe meer
de stromen in positieve zin kunnen worden bijgesteld, met als gevolg: versterking van
de kennisintensieve werkgelegenheid, zeggenschap in andere domeinen, waaronder
een aantrekkelijk model vormen voor andere regio’s in hun ontwikkeling. In het
sociaal-culturele domein zal dit een spirituele renaissance faciliteren
5 macroniveau - - oplossingsrichting
Mondiaal zijn er machtsblokken, mn langs economische lijnen: China, India, de VS,
Europa. De energievoorziening bij allen is grotendeels gebaseerd op fossiele
brandstoffen. Tussen nu en 20 jaar zullen de makkelijk winbare bronnen moeilijker
winbaar worden en de prijzen sterk stijgen. Nu al is de vraag groter dan het aanbod.
De kansen dat leveranciers van fossiele brandstoffen beperkingen in kwaliteit van
leven veroorzaken bij de afnemers, nemen hiermee toe. De afhankelijkheid van
import voor de EU hiervoor zal van 50% nu, naar 70% in 2030 gaan.
Gevolgen van het verbranden van fossiele brandstoffen geven een vergrote kans op
ongewenste-grote levensbedreigende effecten. De EU neemt mondiaal het voortouw
in het terugbrengen van emissies. Naast efficiencyverbeteringen en emissiehandel,
kiest zij voor het mondiaal leidend willen zijn met duurzaam geproduceerde waterstof
(h2) als energiedrager. Daartoe zal het Joint Technology Initiative eind 2006 worden
opgericht. Hoe voorlijk ook, deze initiatieven zijn strikt ontoereikend; een
systeembreuk, gevolgd door een systeemovergang, is vereist. Een poging op dit
niveau is de introductie door de EC van het concept ‘Lighthouse’. Dit is een
voorbeeldproject ter grootte van een stad, of regio en bij voorkeur grensoverschrijdend.
Hier kan geëxperimenteerd worden met het op grote schaal toepassen van h2.
Door nauwkeurige monitoring komen juridische, sociaal-economische en technische
gegevens beschikbaar, die gebruikt kunnen worden om volgende soortgelijke
projecten te faciliteren. Hoewel de EU in 2020 2x zoveel energie zal gebruiken als nu,
zal haar aandeel in de mondiale schadelijke uitstoot afnemen tot 15%. Dit illustreert
het belang van het vormen van een rolmodel voor verduurzaming buiten de
geografische grenzen. Ook in termen van vermeden kosten is het geroepen ons te
bezinnen: herverzekeraars hebben de laatste 20 jaar 2x zo veel uitgekeerd en wijten
dat voor een groot deel aan veranderde klimatologische omstandigheden. Er wordt
door hen gepleit voor het versterken van de weerbaarheid van onze samenleving
6 mesoniveau - - oplossingsrichting
De Europese industrie staat onder toenemende druk om schadelijke uitstoot te
beperken. Binnenkort komt er een verplichting voor alle overheden binnen de EU om
25% van hun wagenpark aan de EEV-norm te laten voldoen. Mede onder invloed van
het voorzorgsbeginsel, stelt de EU dat alle beperkende maatregelen inzake
emissiereductie ter zijde gesteld dienen te worden. Nationaal bestaat de ambitie om in
2010 9% vd elektriciteit duurzaam op te wekken, in 2020 10% van het energiegebruik
(electriciteit en brandstoffen) uit duurzame bronnen te laten komen, in 2050 15%
minder schadelijke uitstoot te hebben als in 2002. Staatssecretaris van Geel wil dat
de overheden het goede voorbeeld geven en vóór 2010 minstens 50% duurzaam
inkopen. Een marktfout is dat investeringen hiertoe in strikt onvoldoende mate
plaatsvinden. Er zijn enkele initiatieven vanuit het bedrijfsleven, maar om significante
vooruitgang te boeken, dient er sprake te zijn van business cases. Hier dient de
overheid in te grijpen. Er zijn allerlei studies, initiatieven en subsidies vanuit de
bestuurlijke lagen (koplopersloket, groenregeling, Lissabonagenda-milieuparagraaf,
eia, ukr, eos, mep, msk, vamil, EU-subsidies, enz), maar die blijken ontoereikend om
de formeel erkende urgentie te vertalen in een adequate Deltawerken-formaat
mobilisering van middelen: een transitie. Wat nodig is, is leading by example; een
voorbeeld neerzetten van ‘clean clever competitive’. Dit zou een tipping point kunnen
vormen: business cases genereren, de formeel beleden sense of urgency zichtbaar
en aanstekelijk maken, zodat alle gremia in beweging komen. Mn ook bij
teruglopende inwoneraantallen is deze koers de enige die het verzorgingsniveau op
peil kan houden. Niets minder is nodig èn haalbaar, overdraagbaar, uitvoerbaar,
continuïteit bevorderend, co financiering faciliterend, mondiaal respect en zo moreel
leiderschap voortbrengend. Hooggeschoolde werkgelegenheid is een logisch gevolg,
waaronder een of meerdere centres of excellence. Dat sluit goed aan bij de ambitie
van de ‘technologische topregio’ en de wensen van de EU om via bilaterale
akkoorden via de UNFCCC met derde landen tot emissiereducties te komen. Ook de
€ 1.2 triljoen, nodig voor de 700 GW aan EU-energieopwekking in 2030, kan zo
richting duurzaamheid besteed worden
7 microniveau - - oplossingsrichting
(i) in Limburg wordt in juli 2006 met de partners onderhandelt over de OVaanbesteding
voor de provincie. De gebruikelijke korte termijn financieeleconomische
cijfers zullen de agenda neigen te domineren. Dit moment is dè
gelegenheid om bij de partners een ander perspectief te ontlokken en een tipping
point mogelijk te maken
(ii) verwachting is dat brandstofcellen beschikbaar zullen zijn tegen marktrijpe
prijzen over 5 jaar. Moderne verbrandingsmotoren zijn nu reeds veel schoner en
concurrerend geschikt te maken voor een variabel / ad hoc te optimaliseren aardgash2
mengsel ('Hydrothane'). Sinds 12 jaar wordt deze technologie getest en
geoptimaliseerd. 2 Maal zo goed als de Euro 5 norm is nu reeds mogelijk. Een grote
mean time between failures kan gegarandeerd worden
(iii) als bij de aanbesteding afgesproken zou worden om het bestand aan bussen
deelsgewijs te vervangen, kan gebruik worden gemaakt van voortschrijdend inzicht en
laatste stand van de techniek. Zo kan Limburg / de regio leidend blijven tav de
migratie naar duurzamer transport
(iv) stel de partners daartoe in staat via pull (garanties inzake economische
haalbaarheid en early adapter voordelen) en push (concurrentiepositie bij andere /
volgende aanbestedingen) hun mogelijkheden voor duurzaamheid te maximaliseren
(v) nodig bij deze onderhandelingen uit, naast vervoerder & provincie: EZenergietransitie,
bus- en motorfabrikanten, aardgas-, h2-, vulstationleverancier, ECJTI-
Implementation Panel, ICIS, DSM, EHA, U Aachen, U Gent, Unesco, andere
near-market h2-transitie actors (gemeenten Haarlem, Den Haag, R’dam, Tilburg,
Arnhem), fleetowners, leasemaatschappijen, andere -voorlijke- OV-aanbesteders,
institutionele beleggers en Saatchi & Saatchi. Dit zijn partners die de dimensies van
de OV-aanbesteding vertegenwoordigen. Zij vormen de partners in het project team /
de transitiearena
(vi) interesseer institutionele beleggers over deelname in dit Lighthouse
(vii) maak stakeholders probleem- en vooral kanseigenaren
(viii) stel projecttrekker aan die tipping point blijft zoeken, cq vaart erin houdt; een
transitiemanager
(ix) betrek RIVM, brandweer, ECN, TNO in vroeg stadium voor fysieke risicoanalyses
(x) breidt het h2-pijpleidingnetwerk uit van Geleen naar andere vulstations voor
het OV, zodat geen extra kosten voor tanken ontstaan
(xi) let bij deze uitbreiding op de meerwaarde voor de transitie naar waterstof voor
alle vervoer in en door Limburg (en Duitsland en Belgie)
(xii) onderhandel met fleetowners, leasemaatschappijen, automobielfabrikanten
over gebruik van aardgas-h2 en vervang geschikte / business case opleverende
groepen auto’s. Anticipeer / wees leidend tav infasering brandstofceltoepassingen
(xiii) benut marketingmogelijkheden vd plannen om verduurzaming mainstream te
maken
(xiv) zorg dat via een mediacampagne duidelijk wordt dat onduurzaam verkregen
h2 voor het OV in Limburg zsm wordt uitgefaseerd & vervangen door duurzaam
opgewekte. Zichtbare visie, leiderschap en daadkracht maken openbaar bestuur zo in
brede kringen geloofwaardig, mn tav haar besef van de urgentie van duurzaamheid
(xv) zorg dat pieken van near-shore windparken voor de Nederlandse en
Belgische kust omgezet worden in h2 en in bestaande en uit te breiden h2-
pijpleidingnetwerk wordt gepompt. Idem voor andere windparken in de buurt van de
h2-pijppeiding
(xvi) zorg dat meer duurzaam opgewekte h2 beschikbaar komt. Maak Nederland
daartoe leidend in onderzoek, expertise en massaproductie van drijvende
windmolens. Deze besparen sterk op funderingskosten en kunnen massaal in diepe /
internationale wateren worden geïnstalleerd. Start met (i) samenwerken met Hydro
(N), die het concept aan het ontwikkelen is, (ii) onderzoek naar massafabricage en
installatie ervan, (iii) gebruik van pieken voor h2-productie
(xvii) idem met TREC (parabolische spiegels in N-Afrika waar elektriciteit wordt
gemaakt, alsmede h2 (met als restproduct veel drinkwater))
- idem met hybride voertuigen, met modulair uitwisselbare verbrandingsmotor (zodat
deze bij voortschrijdend inzicht vervangen kan worden en de overige infrastructuur in
tact blijft)
(xvii) zorg dat relevante EU-organen, onderzoeksinstituten (KSI, DRIFT, ICIS,
MERIT, We@sea, Competentiecentrum transities) en bedrijven betrokken zijn bij de
plannen, zodat de kosten gedragen, aspecten van de implementatie van de plannen
onderzocht, gedocumenteerd, gerapporteerd, elders gebruikt kunnen worden
(xix) zorg dat aansluiting bestaat met Unesco-programma ‘Leren voor duurzame
ontwikkeling’, het PAS-programma van de provincie Limburg, Innovatieprogramma
Luchtkwaliteit (RWS), HFP Implementation Panel-Transportation (EC) en Bsik >
We@sea, KSI, Transumo (EZ)
(xx) organiseer werkbezoeken aan near-market h2-transitie actors (2 maart
R’dam, 16 maart U Gent, eind maart SenterNovem-energietransitie)
(xxi) zorg voor synchronisatie met de EHEC-conferentie in Maastricht, oktober
2007. Hierdoor kan de regio haar transitie-voorbeeldwerking mondiaal op de kaart
zetten
(xxii) evalueer de gegevens regelmatig en stel plannen bij: vast in (duurzaamheids)
visie, flexibel in middelen daartoe
8 conclusie
we (onderzoekcentra, openbaar bestuur, bedrijfsleven) kunnen en dus moeten we
9 geraadpleegde literatuur
Altran – Gem Den Haag 2005 ‘NaturalHy productie met locale duurzame bronnen’
Beck 2004 ‘Regime change’
BMU 2005 ‘Trans Mideteranean interconnection for
concentrating solar power_preliminary results’
ECN 2005 'Modelling the transition towards a hydrogen economy'
Europese Commissie 2002 ‘Energy_let us overcome our dependency’
Europese Commissie 2003 ‘Hydrogen and fuel cells_a vision of our future’
Europese Commissie 2005 'Naar de zege in de strijd tegen de wereldwijde
klimaatverandering'
Europese Commissie 2006 ‘Action on climate change post 2012_ the EU’s
contribution to shaping the future global climate
change regime’
Europese Commissie 2006 ‘Tijd om onze inspanningen op te voeren'
Europees Parlement 2004 ‘European green charter_the manifesto of MEP’s to
prepare for the hydrogen economy’
Cohen 2001 ‘States of denial’
Debold 2005 ‘The business of saving the world’
Financieel Dagblad 140202 ‘Herman Wijffels ziet systeemcrisis in gehele
samenleving’
Financieel Dagblad 241205 ‘Mens durf te dromen’
Financieel Dagblad 120106 ‘Strengere aanpak van uitstoot broeikasgas’
Financieel Dagblad 300106 ‘Innovatie_pleidooi voor een pragmatische aanpak
Europa’
Financieel Dagblad 090206 ‘Rabo zoekt miljarden voor biobrandstof’
Financieel Dagblad 110206 ‘Energieproblemen domineren G8_olieprijs en
betrouwbaarheid Russische gasleveranties hoog op
de agenda’
Gladwell 2000 ‘The tipping point’
Golder - de Ridder 2003 ‘Mondiale revoluties_verkenning van actuele
ontwikkelingen die de wereld veranderen’
Gouldner 1979 ‘The future of intellectuals and the new class’
Hans on Experience 2006 ‘Servant leadership blog’
Hydro 2005 'Floating windmills'
Jaworski 1998 ‘Synchronicity: the inner path of leadership’
Joint Technology Initiative 2006 ‘'Report JTI-member status &associate status letters'
Kemp-Rotmans 2002 'Managing the transition to sustainable mobiliity'
Laszlo 2003 ‘Je kunt de wereld veranderen’
Leers 2005 ‘Thorbeckelezing’
Leewens 2005 ‘On courage’
Loy 2002 ‘A Buddhist history of the West_studies in lack´
Martens 2005 'Duurzaamheid-wetenschap of fictie'
Mecc 2005 'Maastricht welcomes EHEC in 2007_bidbook'
Metz 2005 ‘Vision and leadership’, ‘De hoge prijs van olie
bedreigt onze beschaving’
Ministerie van EZ 2005 ‘'Nationaal hervormingsprogramma Nederland 2005-
2008 in het kader van de Lissabonstrategie'
Ministerie van EZ 2005 ‘Nu voor later_energierapport 2005’
Ministerie van EZ 2005 ‘Schone bussen_effectieve innovatie geliberaliseerd OV’
NRC 301005 'Het plafond komt in zicht'
Provincie Limburg 2005 ‘PASsie voor Limburg’
Provincie Limburg 2005 ‘Versnellingsnota’
Rifkin 2002 ‘The hydrogen economy’
Rifkin 2004 ‘The European dream’
Rotmans 2003 ‘Transitiemanagement’
Rotmans 2005 ‘Maatschappelijke innovatie_tussen droom en
werkelijkheid staat complexiteit’
RTD-magazine 2004 ‘Sustainable energy_the hydrogen fairy’
SenterNovem 2005 ‘Amsterdam Forum’
SenterNovem 2005 'Bsik in beeld_duurzame systeeminnovaties'
Steiner 2002 ‘De idee Europa’
Taylor 1989 ‘Sources of the self_the making of the modern id.’
Tideman 2005 ‘Mind over matter_towards a new paradigm for
leadership in business and economics’
Trevino 2005 ´Global resilience_adaptive capacity building´
Unesco 2005 ‘UN decade for education for sustainable
development’ (2005 – 2014)
Verbrugge 2004 ‘Tijd van onbehagen’
Wilber 2001 ‘A theory of everything’
Young 2003 ‘Moral capitalism’
Access: Public
Print
views (293)